İnsanlarla tanışın, hikayenizi yaşayın.

Bence şu noktada bir düzenlemeye gidilmesi gerekiyor. "Gözaltına giren herkes zaten suçlu olarak orada duruyor" yaklaşımı. Genel anlamda geçen konuşmalar ve tartışmalarda, Amerikan sistemine atıf yapılıyor ama orada dahi gözaltı, suçluluğun kesinleştiği anlamına gelmiyor. Masumiyet karinesi gereği kişi mahkeme kararı olmadan suçlu sayılmaz. Polis beyanı elbette önemlidir, ancak bu beyan mutlak doğru kabul edilmez. Yargı denetimine açıktır. Eğer memurun yaptığı işlem hatalıysa bunun yaptırımı vardır. Aynı şekilde gözaltına alınan kişi de haklılığını ispatlayarak serbest kalabilir ve gerekli şikâyet yollarına başvurabilir. Sistem zaten bunun için vardır. Ve bu şekilde zaten çalışıyor sistem.

Ancak burada asıl sorun teoriden çok pratikte yaşanan durum. DOJ tarafında özellikle ağır suç isnadıyla gelen kişilerin uzun süre içeride bekletildiğine dair ciddi bir şikâyet var. İnsanlar saatlerce içeride bekletiliyor, dosyalarının incelenmesini veya ifadelerinin alınmasını bekliyor. Bu durum rol kalitesini artırmak yerine zaman zaman rolü tıkayan bir hale geliyor. Oysa kişinin ifadesi alınarak salıverilmesi ve soruşturmanın tutuksuz şekilde devam etmesi mümkün. Gözaltı, savcının işini kolaylaştıran bir araçtır; zorunlu bir tek yol değildir.

Bir kişinin ifadesi alınır, deliller dosyaya eklenir, savcı değerlendirmesini yapar. Gerekirse iddianame hazırlanır ve mahkemeye sunulması gerekir. Hali hazırda kararları bile savcılar veriyor. Mahkeme kağıt üzerinde karar verebilir; ve bu mahkeme başkanlığı veya hakim rolünü yapan kişi savcılar dışında birisi olmalıdır. Suç sabit görülürse IC jail uygulanabilir ya da tutuklama emriyle aranma kaydı açılabilir (savcı tarafından - infaz sorumlusu savcı olduğu için- gerçekte de bu şekildedir). Bu yöntem hem soruşturma–kovuşturma–infaz ayrımını daha sağlıklı işletir hem de kişilerin saatlerce içeride pasif şekilde beklemesinin önüne geçer.

Burada savunulan şey "kimse gözaltına alınmasın" değildir. Elbette kaçma şüphesi, delil karartma ihtimali veya kamu güvenliği açısından açık risk varsa kişi içeride tutulabilir. Ancak her dosyada otomatik ve standart bir bekletme pratiği uygulanması bence mantıklı değil. Hele ki sistemde teknik olarak kaçmanın neredeyse imkânsız olduğu, aranma ve takip mekanizmalarının güçlü olduğu bir yapıda tutuksuz yargılama seçeneğinin tamamen devre dışı bırakılması sorgulanmalıdır.

Sonuç olarak önerdiğim şey suçluyu korumak değil. Süreci daha işlevsel hale getirmektir. İnsanların saatlerce içeride bekletilmesi yerine ifadelerinin alınıp soruşturmanın tutuksuz şekilde sürdürülmesi, hem rol üretir hem savcılık rolünü güçlendirir hem de keyfi uygulama algısını azaltır. Çünkü hali hazırda insanların içerde ne kadar bekleyeceğine dair savcılığın elinde yazılı bir kurallar bütünü yok. Bu tavsiyelerin hukuk rolü yapanlar açısından ve suçluların oyunda gereksiz yere beklememesi açısından faydalı olacağını düşünüyorum.

Bir de hangi suçların ağır suç kapsamına girdiği ve soruşturma - kovuşturma - infaz gerektirdiğiyle ilgili yargılama hukuku başlıklı kurallarda detaylandırılması gerektiğini düşünüyorum.

Gözaltına alındıktan sonra dava rolüne kadar olayı götürebiliyorsunuz, ancak derdiniz bir an önce buradan çıkayım ise savcı da size istediğinizi veriyor zaten. Yani gözaltında dava rolü yol algısı tamamen gözaltına giren kişinin tercihinden oluşuyor. Gözaltına alınma durumlarının genelini incelediğimde açıkça bugüne kadar suçsuz olarak zorunlu gözaltı sebeplerinden girene denk gelmedim. Gözaltına girme sebeplerini iyice araştırmanızı öneririm, %98'i gayette suçlu oluyor. Sivilin canına silah veya araç ile kast etmek, polise ateş etmek gibi şeylerden bahsediyoruz.